Gitarzyści czasami szukają różnych
modyfikacji podłączeń przetworników gitary, by uzyskać
jakieś dodatkowe czy niestandardowe brzmienia.
Dla gitar typu Fender Stratocaster (S-S-S) proponuję łatwe
rozszerzenie palety brzmień przy zachowaniu dotychczasowego
układu podłączeń (z przełącznikiem 5-pozycyjnym), który jest
optymalny i sprawdza się w zdecydowanej większości potrzeb.
Do tego nie potrzebna jest żadna przeróbka w gitarze a
jedynie zastosowania przełącznika push-pull na jednym z
potencjometrów (np. Volume).
-
Przy wciśniętym
przełączniku push-pull kombinacje załączeń są jak w
standardzie.
-
Przy wyciśniętym push-pull
przetworniki załączają się inaczej i dają dodatkowe
brzmienia.
Prezentowana "rozbudowa" daje dodatkowo bardzo ciekawą
brzmieniowo opcję jednoczesnego załączenia przetwornika
mostkowego z gryfowym, co daje bardzo szerokie brzmienie:
szklistość i dynamikę przetwornika mostkowego łączy z głębią
i ciepłem brzmienia przetwornika gryfowego.
Taką kombinację uzyskuje się w pozycji 1 i 5 przełącznika
przetworników.
Modyfikacja dodatkowo umożliwia jednoczesne załączenie
wszystkich trzech przetworników, dla uzyskania maksymalnego
i pełnego sygnału.
Tę kombinację uzyskuje się w pozycjach 2 i 4 przełącznika
przetworników.
PORADA 2 ALTERNATYWNE ROZŁĄCZANIE CEWEK
Prawie 70 lat temu wynaleziono
humbuckery P.A.F.
Niewiele później ktoś wpadł na pomysł, by rozłączać cewki
humbuckera (dla uzyskania brzmienia para-singiel-coil) zwierając
uzwojenie jednej z nich do masy.
I tak narodził się "markowy standard" podłączeń
stosowany powszechnie do dziś.
Lecz każdy kto uczył się fizyki (tej jeszcze sprzed 190 lat
- o magnetyzmie, indukcji, samoindukcji, prawie Fraday'a,
regule Lenza...) może intuicyjnie czuć, że zwieranie cewki
przetwornika w zmiennym polu magnetycznym jakoś koliduje z
tym, czego go w szkole uczyli. Albowiem: w zmiennym polu magnetycznym (w przetworniku: od drgającej
miejscowo namagnesowanej struny) indukuje się w cewce
zmienne napięcie (sygnał z przetwornika).
Jeśli zewrzemy cewkę przetwornika (np. do masy) to popłynie
w niej prąd samoindukcji, który będzie przeciwdziałał
zmianom tego pola, a wiec drganiom strun.
Zwarcie jednej cewki może więc powodować pewne tłumienie
drgania strun objawiające się nieco mniejszym
wybrzmiewaniem (sustainem), a w określonych przypadkach również "głuchymi
dźwiękami" (wilkami) na poszczególnym progach i strunach.
To ryzyko można łatwo obejść stosując alternatywny układ
rozłączania cewek, w którym uzwojenie cewki nie jest
zwierane.
PORADA 3 WYZNACZENIE CHARAKTERYSTYKI CZĘSTOTLIWOŚCIOWEJ
ORAZ REZONANSU WŁASNEGO PRZETWORNIKA
Zasadniczym elementem brzmienia przetwornika jest jego
pasmo przenoszenia, w tym odchyłki,
ograniczenie górnych częstotliwości czy nierówności tego pasma.
Istotnym elementem analizy i oceny brzmienia przetwornika są
również następujące jego cechy:
-
klarowność, czyli czystość dźwięku:
dźwięk bez przesłuchów, zakłóceń i brumów, możliwość
precyzyjnego rozróżniania poszczególnych strun na wielu
pozycjach gryfu -
ocena słuchowa,
-
dynamika, czyli zakres odstępu sygnałów
głośnych od cichych, niezbędny do precyzyjnej artykulacji
dźwięku - pomocna ocena słuchowa,
-
szybkość ataku, czyli chwilowa
"reakcja dźwiękowa" bezpośrednio po wzbudzeniu
struny kostką (szybkości narastania dźwięku) - ocena
słuchowa.
"Atak" zależy od budowy systemu magnetycznego przetwornika:
przetworniki z indywidualnymi dla każdej struny magnesami
walcowymi (jak np. w Fender Stratocaster) cechują się dużą szybkością ataku, w
przeciwieństwie do przetworników z magnesami sztabkowymi,
gdy jeden magnes obejmuje wszystkie struny (np. przetworniki typu "Hot rails",
charakteryzują się małą szybkością ataku dźwięku).
Wszystkie te cechy determinuje konstrukcja przetwornika.
Wykres charakterystyki częstotliwościowej
przetwornika (z którego łatwo odczytać jego rezonans własny)
umożliwia łatwe i obiektywne określenie jego brzmienie oraz
jednoznaczne porównanie różnych przetworników.
Nabywca/gitarzysta nie jest skazany wybór przetworników na
"chybił-trafił", opieranie się na subiektywnych, często
bardzo niekonkretnych i "kwiecistych" opiniach, czy sugerując się sygnaturami producentów
i handlowców (a oni dobrze wiedzą, że: "Nie sprzedaje się
produktów, lecz marzenia").
METODA POMIARU PASMA CZĘSTOTLIWOŚCI PRZETWORNIKA
Na rysunku przedstawiłem opracowaną i stosowaną przeze mnie
metodę pomiaru charakterystyki częstotliwościowej (pasma)
przetwornika gitarowego oraz określenia jego częstotliwości
rezonansowej.
OPIS POMIARU
1.
Do wykonania pomiaru
niezbędny jest SYGNAŁ TESTOWY - sygnał sinusoidalny o
płynnie zmieniającej się częstotliwości w zakresie 20 -
20.000 Hz, o stałej amplitudzie.
Sygnał testowy może pochodzić z generatora sygnałów lub być
przygotowany programem komputerowym w postaci pliku "wave"
(np. Steinberg WaveLab).
2.
SYGNAŁ TESTOWY jest
podawany na GŁOWICĘ NADAWCZĄ, którą stanowi
cewka powietrzna umieszczona w obszarze pola magnesów
przetwornika.
3.
Zaindukowany w
przetworniku sygnał jest zarejestrowany (nagrany)
przez REJESTRATOR
(poprzez wejście wysokoimpedancyjne) w pliku "wave". Do
zapisu można użyć np. programu Steinberg WaveLab.
4.
Plik zarejestrowanego
sygnału poddawany jest ANALIZIE SPEKTRALNEJ w specjalizowanym
programie komputerowym (np. iZotope RX - funkcja Spectrum
Analyser).
Wynikiem ANALIZY SPEKTRALNEJ jest wykres
częstotliwości przenoszenia przetwornika, a
którym łatwo można określić częstotliwość rezonansową
przetwornika - REZONANS WŁASNY
Mając określony REZONANS WŁASNY oraz
mierząc indukcyjność uzwojeń można łatwo obliczyć
pojemność międzyzwojową przetwornika.
Ta informacja pozwala właściwie dobrać kabel gitarowy pod
względem jego pojemności - mała pojemność kabla jest istotna
szczególnie w przypadku przetworników single-coil.
PORADA 4 OKREŚLANIE FAZY SYGNAŁU PRZETWORNIKA
Przy zabudowie w gitarze różnych przetworników różnych
producentów istotną sprawą jest, by ich sygnały były
podłączone zgodne fazowo.
Jest to warunek ich właściwej współpracy - przy jednoczesnym
załączeniu dwóch sąsiednich przetworników ich sygnały będą
się sumowały.
Fazy sygnałów można określić/porównać prostą metodą.
Do tego potrzebny jest miernik napięcia stałego.
Najlepiej i najwygodniej jest użyć analogowy (wskazówkowy)
galwanometr z zerem pośrodku.
Można też użyć "zwykły" multimetr cyfrowy ustawiając go na
zakres 0,2V na napięcie stałe (DC).
Jako elementu do przemieszczania go w polu magnetycznym
przetwornika można użyć dowolnego przedmiotu wykonanego ze
stali ferromagnetycznej, np. końcówki śrubokręta.
Najpierw należy określić fazę sygnału istniejącego
przetwornika istniejący - będzie ona odniesieniem do
podłączenia przetwornika "nowego".
Podłącz miernik napięcia stałego do dwóch wyprowadzeń
sygnałów badanego przetwornika. Należy zapamiętać który z
kabli miernika podłączony jest do masy podłączenia
dotychczasowego przetwornika (np. czarny), a który do
sygnału (np. czerwony)
1.
Do magnesów przetwornika szybko
zbliż metalowy przedmiot (do zetknięcia z magnesem)
i zaobserwuj, w którą stronę wychyli się chwilowo
wskazówka galwanometru / lub jaki znak napięcia
wskaże multimetr: plus czy minus.
2.
Usuń szybko (oderwij) metalowy
przedmiot od magnesów - wtedy wskazówka galwanometru
wychyli się w przeciwną stronę / multimetr wskaże
odwrotną polaryzację napięcia.
UWAGA: W przypadku multimetru ze względu na chwilowe
wskazania miernika - tylko podczas ruchu metalu w polu
magnetycznym - czynności należy powtórzyć kilkukrotnie
obserwując znak napięcia przy zbliżaniu przedmiotu
metalowego do magnesów i jego odrywaniu.
Teraz można tę samą metodą określić fazę sygnału nowego
przetwornika.
Podłączamy jego dwa wyprowadzenia do kabli miernika i
wykonujemy te same czynności zwracając uwagę, który kabel
miernika podłączamy do którego wyprowadzenia przetwornika.
Jeśli przy zbliżaniu metalowego przedmiotu do magnesów
chwilowo indukowane napięcie ma ten sam znak co w badanym
wcześniej przetworniku, świadczy, że faza w takim połączeniu
zgodna.
Wtedy kabel przetwornika (podłączony do czarnego kabla
miernika) łączymy z masą w gitarze, a do czerwonego - do
toru sygnałowego (przełącznika przetworników).
Jeśli pojawiające się napięcie ma odwrotny znak niż przy
badaniu istniejącego przetwornika wtedy zamieniamy
podłączenia kabli "nowego" przetwornika.
Tę metodę można stosować do każdego typu "standardowych"
przetworników, w tym humbuckerów.
